โรคมะเร็ง เป็นโรคที่นับวันจะมีอัตราการเพิ่มของผู้ป่วยสูงขึ้นเรื่อยๆ และวิธีบำบัดรักษาให้ หายขาดก็ยาก แต่ความก้าวหน้าทางโมเลกุลชีวภาพที่ผสมผสาน กับจินตนาการทางวิทยาศาสตร์ ที่ไม่เคยหยุดนิ่ง ทำให้มนุษย์ไม่ย่อท้อที่จะค้นคว้า และวิจัยงานทางด้านพันธุกรรมซึ่งเป็นสาเหตุพื้นฐานการเกิดของโรคมะเร็ง เมื่อนักวิทยาศาสตร์พบว่า มีความผิดปกติของสารพันธุกรรมในคนที่เป็นโรคมะเร็ง จึงเกิดแนวคิดในการรักษา โรคที่เกิดจากความผิดปกติทางพันธุกรรมเหล่านี้โดย การรักษาสารพันธุกรรมหรือยีน (Gene) พันธุกรรม หรือที่เรียกว่า "พันธุกรรมบำบัด" (Gene therapy หรือ Targeted Therapy) ซึ่งถือว่าเป็นการแก้ไขที่ต้นเหตุของโรคเลยทีเดียว โดยมีแนวคิดง่าย ๆ ว่าหากโรคมะเร็งเกิดจากความผิดปกติ ของยีนตัวใดก็ควรจะมีการรักษาหรือควบคุมเฉพาะการทำงานที่ผิดปกติของยีนนั้น แนวคิดนี้จึงเป็นที่มาที่จะใช้ “Targeted Therapy หรือ Gene therapy” ในการพิชิตโรคมะเร็ง
ว่ากันด้วยเรื่องของวิธีการรักษาโรคมะเร็งด้วยวิธีการที่มีชื่อเรียกแบบไม่ค่อยคุ้นหูนัก ว่า Gene therapy “พันธุกรรมบำบัด หรือ Targeted Therapy” เชื่อว่าวิธีการรักษาแบบใหม่นี้หลายคนคงยังไม่เคยได้ยินหรือทราบว่ามันคือการรักษาแบบใด เพราะในปัจจุบันแนวทางในการรักษาโรคมะเร็งที่เราคุ้นเคยกันดีก็คือ การรักษาโดยการผ่าตัด,ฉายรังสี, ทำเคมีบำบัด ซึ่งก็เป็นที่รู้ๆกันว่าผู้ป่วยจะได้รับความทรมานในการรักษาขนาดไหน แต่เมื่อ 4-5 ปีที่ผ่านมาการรักษาแบบใหม่นี้ก็เดินทางเข้ามาเป็นอีกทางเลือกและอีกความหวังหนึ่งของผู้ป่วยโรคมะเร็ง ด้วยคำจำกัดความที่ว่า “เป็นการรักษาโรคมะเร็งวิธีใหม่ ซึ่งสามารถช่วยให้ผู้ป่วยมีชีวิตอยู่ได้โดยไม่ทุกข์ทรมาน”
สาเหตุของโรคมะเร็ง
ในปี พ.ศ. 2367 นักชีววิทยาชาวฝรั่งเศส ชื่อ ฟรองซัวส์ แวงซองต์ ราสปายส์ (Francois Vincent Raspail) ได้กล่าวไว้ว่า "เซลล์ของร่างกายมนุษย์ นอกจากจะเป็นรากฐานของการมีชีวิตและสุขภาพแล้ว เซลล์ยังเป็นรากฐานของโรคภัยไข้เจ็บและความตายด้วย" นั่นคือการเกิดมะเร็งก็จะมีจุดเริ่มต้นจากเซลล์เช่นกัน โดยจะเกิดความพิการหรือผิดปกติที่ยีน (gene) ภายในโครโมโซม (chromosome) ซึ่งมีองค์ประกอบเป็นกรดนิวคลีอิกและเป็นรหัสชีวิตที่จะควบคุมลักษณะและหน้า ที่การทำงานของเซลล์และการถ่าย ทอดลักษณะทางกรรมพันธุ์ความพิการหรือผิดปกติเช่นนี้ ทำให้เซลล์แบ่งตัวโดยไม่ยอมหยุดอยู่ภายใต้ การบังคับบัญชาของร่างกาย ดังนั้นเมื่อ gene มีความผิดปกติ จะทำให้การทำงานในร่างกายผิดปกติไปด้วย และมะเร็งทุกชนิดก็เกิดจากสาเหตุทางพันธุกรรม เนื่องจากยีนบกพร่องบางตัวในเซลล์ ตัวอย่างประมาณร้อยละ 25 ของโรคมะเร็งเต้านมทุกชนิดจะมีความแปรปรวนเกิดขึ้นกับยีนบางตัวหลังเซลล์แบ่งตัวซ้ำกันหลายครั้ง ทำให้เซลล์รุ่นหลังมีตัวรับสัญญาณสำหรับสารกระตุ้นการเจริญเติบโตเพิ่มขึ้นผิดปกติ ตัวรับสัญญาณนี้อยู่บนผิวเซลล์ มีหน้าที่รับคำสั่งส่งผ่านผิวเซลล์ไปยังนิวเคลียสให้เซลล์แบ่งตัว เนื้อเยื่อเต้านมจึงได้รับคำสั่งให้เติบโตมากเกินปกติ ในที่สุดเซลล์จะเติบโตมากขึ้นจนไม่สามารถควบคุมได้ หรืออย่างกรณีของโรคมะเร็งชนิดอื่น ความผิดปกติเกิดกับโมเลกุลซึ่งทำหน้าที่เปิดหรือปิดสัญญาณควบคุมการเติบโตของเซลล์ เมื่อโมเลกุลทำงานค้างที่ตำแหน่งเปิด เซลล์มะเร็งจะเพิ่มจำนวนอย่างรวดเร็ว การทำงานผิดปกติของโมเลกุลของเซลล์จึงมีสาเหตุจากความบกพร่องของยีน
Gene therapy คืออะไร
Gene therapy หรือ พันธุกรรมบำบัด คือ การรักษามะเร็งที่มุ่งเน้นไปยังต้นเหตุของมะเร็ง คือ ยีนที่มีความผิดปกติ โดยจะต้องวิเคราะห์หาความผิดปกติของยีนในเซลล์มะเร็งก่อนแล้วให้ การรักษาด้วยยาที่มีความจำเพาะ ต่อยีนที่มีความผิดปกตินั้นๆ
ปัจจุบันในประเทศไทยการรักษาด้วยพันธุกรรมบำบัดกำลังได้รับความสนใจจากวงการแพทย์เป็น อย่างมากบุคลากรสำคัญในทีมแพทย์ที่ทำการศึกษาค้นคว้าวิจัยในเรื่องของความผิดปกติของยีนก็คือ ศาสตราจารย์นายแพทย์ดอกเตอร์ ทองปลิว เปรมปรี ผู้อำนวยการศูนย์ Oncology and Gene Therapy Center แห่งโรงพยาบาลปิยะเวท ผู้เชี่ยวชาญด้านการรักษาโรคมะเร็งด้วยพันธุกรรมบำบัด หรือ Gene Therapy ซึ่งทำการรักษาคนไข้ด้วยวิธีนี้มาแล้ว 4 ปีครึ่ง กับคนไข้กว่า 50 ราย ได้เล่าให้ฟังถึง วิธีการรักษาของการบำบัดด้วย Gene therapy ว่า 0
คนไข้ที่มาต้องผ่านการตรวจพิสูจน์แล้วว่าเป็นมะเร็ง และอยู่ในระยะที่รักษาได้ แล้วต้องรู้ด้วยว่าเป็นมะเร็งชนิดไหน และเป็นมะเร็งที่มียีนอะไรผิดปกติ โดยวิธีการที่เราจะตรวจยีนทำได้อยู่ 2 วิธีคือ
- การตรวจโปรตีนที่ยีนผลิตออกมา
- การนำสารพันธุกรรม หรือที่เรียกว่า ดีเอ็นเอ ไปตรวจเพื่อที่ดูว่ายีนส่วนไหนมีการกลายพันธุ์ และมีลักษณะของการกลายพันธุ์แบบไหน เพราะว่าการกลายพันธ์นี้ มีผลต่อการรักษาเป็นอย่างมาก และเมื่อคนไข้ได้รับการตรวจยีนจากโปรตีนและดีเอนเอแล้ว เราก็มาพิจารณากันว่าจะใช้การรักษาวิธีแบบใด ตัวอย่างเช่น ถ้าเราพบว่ายีน A ผิดปกติก็จะใช้ยาแอนติ A รักษาเพราะว่ามะเร็งแต่ละตัวมีความผิดปกติของยีนที่ไม่เหมือนกันบางครั้งเมื่อมีความผิดปกติเกิดขึ้น เรามียาแก้ก็คือใช้แอนติสำหรับยีนตัวนั้นโดยเฉพาะ ซึ่งการรักษาแบบพันธุกรรมบำบัดนี้แตกต่างจากการรักษาแบบวิธีเดิม คือ การใช้ เคมีบำบัด หรือการทำคีโม ซึ่งเป็นการให้ยาฆ่าเซลล์มะเร็งทั้งร่างกายไม่จำเพาะเจาะจง ซึ่งเซลล์ปกติในร่างกายจึงถูกทำลายไปด้วยการรักษาในรูปแบบของ Gene therapy เป็นการให้ยารักษาเพื่อควบคุมารแบ่งตัวและการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็ง ยาแต่ละชนิดจะออกฤทธิ์เฉพาะเป้าหมายที่ต้องการโดยไม่ทำอันตรายเซลล์ปกติ การออกฤทธิ์อย่างจำเพาะเจาะจงที่ยีนที่ผิดปกตินี้จึงทำให้ยาประเภทนี้มีผลข้างเคียงน้อยกว่า ผู้ป่วยจึงไม่รู้สึกทรมาน ไม่มีอาการผมร่วง อาเจียน อ่อนเพลียเหมือนแบบการทำคีโมซึ่งทำลายระบบภูมิคุมกันของร่างกายด้วยทำให้ผู้ป่วย สามารถใช้ชีวิตหรือทำกิจกรรมทำงานได้อย่างปกติ”
บางกรณีจึงเรียกการรักษานี้ว่า Targeted therapy คือการรักษา แบบตรงเป้าหมาย
“ จุดที่สำคัญที่เราอยากบอกกับคนไข้หรือประชาชนให้ทราบก็คือ การรักษาชนิดนี้เกิดขึ้นมานานพอสมควรแล้ว ประมาณ 4-5 ปี ซึ่งการให้การรักษาด้วยวิธีใหม่นี้ เราก็ไม่ได้ละทิ้งวิธีเก่า ยังคงใช้วิธีเก่าร่วมด้วย แต่ว่าแนวโน้มของการใช้วิธีใหม่ก็มากขึ้น เพราะว่าผลตอบสนองดีกว่าในแง่ของการรักษาที่เฉพาะจุด ซึ่งยาที่ใช้รักษาสังเคราะห์มาจากห้องทดลอง จะผลิตมาจาก ความรู้เรื่องยีนโดยเฉพาะเพราะว่ายาตัวนี้จะตรงไปยังเซลล์มะเร็งเลยไม่ทำลายเซลล์ที่ปกติส่วนอื่นๆของร่างกาย
ในปัจุบันผลการรักษาของเราก็มีประมาณ 65-70% ที่ได้ผลตอบสนองที่ดี แต่ก็ต้องเรียนให้ทราบว่าคนไข้ส่วนใหญ่ ที่มาหาเรา มักจะผ่านการรักษาโดยวิธีอื่นมาหมดแล้ว แล้วผลตอบสนองที่บอกว่า 65-70% ก็เป็นผลตอบสนองที่เรามองในวงกว้าง ซึ่งแนวโน้มของวิธีการรักษาด้วยยีนบำบัดนี้ กำลังจะมาแทนที่การรักษาแบบเก่าเพราะมันเป็นสิ่งที่คนทั่วโลกหันมาพิจารณาและสนใจกันมากขึ้น เพราะฉะนั้นในระยะเวลาอันสั้น การรักษาโดยวิธีการนี้จะมาแทนที่การให้คีโม เพราะว่าอะไรก็ตามการรักษาที่ตรงเป้าหมายนี้จะดีที่สุด”
