การรักษามะเร็งต่อมลูกหมาก ด้วยการฝังแร่
ต่อมลูกหมาก เป็นอวัยวะหนึ่งของระบบสืบพันธุ์เพศชายต่อลงมาจากกระเพาะปัสสาวะ และล้อมรอบท่อปัสสาวะส่วนต้น มีหน้าที่สำคัญในการผลิตน้ำเมือกและน้ำหล่อเลี้ยงตัวอสุจิ เป็นส่วนหนึ่งของน้ำกามที่หลั่งออกมาตามปกติ แต่หากสภาพเซลล์ภายในของต่อมลูกหมากมีการแบ่งตัวมากขึ้นอย่างผิดปกติ เป็นสัญญาณว่าโรคมะเร็งต่อมลูกหมากกำลังก่อตัวขึ้นโดยที่เราไม่อาจรับรู้ได้ มะเร็งต่อมลูกหมากเกิดจากการก่อตัวของเซลล์ภายในต่อมลูกหมาก และมักจะไม่แสดงอาการ แต่อาจจะทราบว่าเกิดมะเร็งด้วยการหาค่า PSA ซึ่งผู้ชายที่มีอายุมากกว่า 50 ปีขึ้นไป จะมีโอกาสเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากสูง โดยในประเทศไทยผู้ป่วยส่วนใหญ่ร้อยละ 80 เป็นผู้ที่มีอายุมากกว่า 65 ปีขึ้นไป
สาเหตุ
สาเหตุที่แท้จริงของมะเร็งต่อมลูกหมากยังไม่ทราบอย่างแน่ชัด แต่น่าจะมีสาเหตุมาจากปัจจัย ดังนี้
อายุ เพราะมะเร็งต่อมลูกหมากพบได้มากในผู้ชายที่มีอายุ 60 ปี ขึ้นไป
มีประวัติคนในครอบครัวที่เคยเป็นโรคนี้มาก่อน มีโอกาสเสี่ยงที่จะเป็นโรคนี้สูงกว่าคนทั่วไป
การสูบบุหรี่ก็มีโอกาสเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากได้กว่าคนที่ไม่สูบบุหรี่
อาหารที่มีไขมันสัตว์ หรือเนื้อสัตว์ติดมัน เช่น หนังไก่ทอด ควรหลีกเลี่ยงเป็นอย่างยิ่งครับ หันมารับประทานผัก ผลไม้ ดีกว่าเพราะช่วยลดโอกาสเสี่ยงที่จะเป็นโรคนี้ได้ดีครับ
อาการ
อาการของผู้ป่วยที่เป็นมะเร็งของต่อมลูกหมาก แบ่งเป็น 4 ระยะ ได้แก่
เริ่มแรก มะเร็งมีขนาดเล็กอยู่ในต่อมลูกหมาก มักไม่ก่อให้เกิดอาการใดๆ การตรวจทางทวารหนักมักไม่ค่อยพบ
ระยะที่ 2 มะเร็งมีขนาดใหญ่ขึ้นแต่ยังอยู่ในต่อมลูกหมาก มีการกดเบียดท่อปัสสาวะส่วนต้น ทำให้เกิดการอุดตันของท่อทางเดินปัสสาวะ ระยะนี้ผู้ป่วยจะมีอาการปัสสาวะบ่อยกว่าปกติ สามารถคลำพบโดยการตรวจทางทวารหนัก
ระยะที่ 3 มะเร็งขยายตัว จนอุดกั้นท่อปัสสาวะและกระจายออกนอกต่อม อาการปัสสาวะลำบากมากขึ้น ต้องเบ่ง ปัสสาวะไม่ออก อาจมีการติดเชื้อในระบบทางเดินปัสสาวะและอาจมีปัสสาวะเป็นเลือด นอกจากนี้ผู้ป่วยอาจมีอาการเจ็บปวดเมื่อมีการหลั่งน้ำอสุจิ คลำพบโดยตรวจทางทวารหนัก
ระยะที่ 4 โดยในช่วง 2-3 ปีหลังจากผ่านระยะต่างๆเข้าสู่ที่เรียกว่า "โรคมะเร็งต่อมลูกหมากเข้ากระดูก" มะเร็งจะแพร่กระจายไปยังต่อมน้ำเหลือง กระทั่งเข้าสู่กระดูกและอวัยวะใกล้เคียง ซึ่งอาจทำให้เกิดอาการปวดกระดูกสันหลัง กระดูกเชิงกราน กระดูกข้อสะโพก กระดูกซี่โครง หัวไหล่ ขั้นนี้ผู้ป่วยอาจมีอาการเบื่ออาหาร อ่อนเพลีย น้ำหนักลด แขน ขา บวม และบางรายอาจจะเดินไม่ได้ เป็นอัมพาตเนื่องจากมีกระดูกสันหลังหักไปกดทับไขสันหลัง ได้รับความเจ็บปวดทรมานมาก
การรักษามะเร็งต่อมลูกหมากในระยะเริ่มแรก ที่มะเร็งยังไม่แพร่กระจายออกไปนอกต่อมลูกหมาก สามารถรักษาให้หายขาดได้ ในหลายวิธีการ
แนวทางการวินิจฉัยโรค
เนื่องจากมะเร็งในระยะเริ่มต้นสามารถรักษาให้หายขาดได้ การตรวจเพื่อให้ได้ผลในระยะ
เริ่มต้นจึงมีความสำคัญ โดยทั่วไปแล้วผู้ชายที่มี อายุ 50 ปีขึ้นไป ถึงแม้จะไม่มีอาการผิดปกติของ
ทางเดินปัสสาวะใดๆควรจะไปรับการตรวจหามะเร็งต่อมลูกหมากจากแพทย์ และหากมีประวัติญาติ
ใกล้ชิดเป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก ควรจะมารับการตรวจหามะเร็งต่อมลูกหมากทุกปี ตั้งแต่อายุ 40 ขึ้นไป
การตรวจค้นหามะเร็งต่อมลูกหมากประกอบด้วย การตรวจทางทวารหนัก และ การเจาะเลือดเพื่อหาสารบ่งชี้มะเร็ง คือ พี เอส เอ ( PSA) เมื่อได้ค่าพื้นฐานเหล่านี้แล้ว แพทย์จะแปลผลและสามารถระบุได้ว่าผู้ป่วยรายใดมีความเสี่ยงของมะเร็ง ซึ่งจะต้องตรวจด้วยการตัดชิ้นเนื้อในขั้นตอนต่อไป
แนวทางการรักษา
การรักษามะเร็งต่อมลูกหมากในระยะเริ่มแรก ที่มะเร็งยังไม่แพร่กระจายออกไปนอกต่อมลูกหมาก สามารถรักษาให้หายขาดได้ ในหลายวิธีการ
การผ่าตัดเอาต่อมลูกหมากออก โดยผ่าตัดแบบเปิดหน้าท้อง หรือใช้การผ่าตัดแบบส่องกล้อง ซึ่งมีข้อดีคือ เจ็บแผลน้อย เนื่องจากเป็นแผลเจาะรู เสียเลือดน้อย ฟื้นตัวไว การตัดเลาะต่อมลูกหมากทำได้โดยละเอียดแม่นยำ เนื่องจากภาพที่ขยายจากการส่องกล้อง แต่ข้อเสียของการผ่าตัดคือ หลังผ่าตัดผู้ป่วยอาจมีอาการการควบคุมปัสสาวะสูญเสียไปชั่วคราวหรือภาวะสูญเสียความสามารถในการแข็งตัวของอวัยวะเพศ
การฉายรังสี เข้าไปยังตำแหน่งที่เกิดมะเร็ง หรือใช้การฝังแร่เข้าไปที่บริเวณต่อมลูกหมาก วิธีนี้มีโอกาสสูญเสียความสามารถในการแข็งตัวของอวัยวะเพศน้อยกว่าการผ่าตัดเอาต่อมลูกหมากออก แต่อาจทำให้เกิดอาการอุจจาระบ่อย มีการระคายเคืองที่ทวารหนักและปัสสาวะลำบาก
การผังแร่ (Brachy therapy) ทางเลือกใหม่ในการรักษามะเร็งต่อมลูกหมาก
การฝังแร่มะเร็งต่อมลูกหมาก (Brachy therapy) เป็นทางเลือกหนึ่งของการรักษามะเร็งต่อมลูกมากในระยะเริ่มแรกที่มีความเสี่ยงต่อการลุกลามองมะเร็งน้อย ให้ผลการรักษาเท่าเทียมการผ่าตัด แต่มีขอดีคือไม่ต้องผ่าตัด ภาวะแทรกซ้อนเช่นการกลั้นปัสสาวะไม่อยู่ อวัยวะเพศไม่แข็งตัว จึงพบได้น้อยกว่าการผ่าตัด
ในสหรัฐอเมริกานั้นพบว่า มีผู้ป่วยเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากเกือบ 200,000 รายต่อปี และมีผู้เสียชีวิตจากโรคนี้ถึง 40,000 รายต่อปี แต่นับตั้งแต่ปี 2539 มีผู้ป่วยที่เข้ารับการรักษา ด้วยวิธีฝังแร่กัมมันตรังสีเพิ่มสูงขึ้นเป็นสองเท่าทีเดียว
สำหรับการบำบัดด้วยวิธีการดังกล่าว เมื่อมีการตรวจอัลตราซาวนด์ (Ultrasound) เพื่อหาตำแหน่งของมะเร็งแล้ว แพทย์จะฝังเม็ดแร่กัมมันตรังสีเข้าไปในต่อมลูกหมาก โดยไม่ต้องผ่าตัดแต่จะใช้เข็มแทน ซึ่งเม็ดแร่ที่ใช้ในวิธี Brachy therapy นี้มีขนาดเล็กจิ๋วมาก คือกว้างเพียงประมาณ 0.8 มิลลิเมตร และยาวประมาณ 4 มิลลิเมตร
เม็ดแร่ที่ทำจากไททาเนียมนี้ จะทำหน้าที่แผ่รังสีเข้าไปทำลายเซลล์มะเร็ง โดยมีผลในการรักษาประมาณ 2-3 เดือน และจะไม่มีผลทำลาย เนื้อเยื่ออื่นๆ ในร่างกาย เมื่อฝังเข้าไปแล้วจึงไม่ต้องเอาออกมา
วิธีการดังกล่าวจะใช้เวลาประมาณ 1 ชั่วโมงเท่านั้น และจะทำเพียงครั้งเดียว แต่อาจมีการบำบัดอื่นๆ ร่วมด้วย ผู้ป่วยที่ได้รับการฝังแร่แล้วสามารถกลับบ้านได้ในวันถัดไป และสามารถกลับไปทำกิจกรรมตามปกติได้ภายใน 2-3 วัน โดยในระยะแรกอาจจะมีอาการปวดปัสสาวะบ่อย หรือกลั้นปัสสาวะไม่อยู่ แต่ก็สามารถรักษาให้หายได้ อย่างไรก็ตาม ผลข้างเคียงและความเสี่ยงจากการฝังแร่นี้ ค่อนข้างน้อยเมื่อเทียบกับการผ่าตัดและการฉายรังสี (ดูจากล้อมกรอบ)
ผู้ที่ป่วยเป็นมะเร็งต่อมลูกหมากมีโอกาสรักษาให้หายได้สูงถึง 85-90% หากตรวจพบในระยะเริ่มแรก และหลังจากได้รับการฝังแร่แล้ว เมื่อตรวจหาค่า PSA อีกครั้ง พบว่า ระดับ PSA ของผู้ป่วยลดลง ถึงระดับปกติหรือต่ำกว่าถึง 80%
ผลจากการติดตามผู้ป่วยเป็นเวลาถึง 10 ปี พบว่าผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาแบบ Brachytherapy สามารถดำเนินชีวิตได้ดีกว่าผู้ป่วยที่ได้รับการรักษาด้วยการฉายแสง หรือด้วยการผ่าตัด อย่างไรก็ดี แพทย์ผู้เชี่ยวชาญจะเป็นผู้อธิบายถึงทางเลือกในการรักษาแก่ผู้ป่วย เพื่อให้ได้ตัดสินใจเลือกวิธีการ ที่เหมาะสมที่สุดสำหรับตัวเอง
