ตรวจวิเคราะห์น้ำอสุจิ (Semen Analysis) วิธีเก็บและค่าปกติ
-วิธีเก็บและค่าปกติ.png)
ตรวจวิเคราะห์น้ำอสุจิ (Semen Analysis) วิธีเก็บและค่าปกติ
เมื่อคู่สมรสพยายามมีบุตรแล้วยังไม่สำเร็จ หลายคู่มักเริ่มต้นตรวจที่ฝ่ายหญิงก่อน ทั้งที่ความจริงแล้วฝ่ายชายเป็นสาเหตุของภาวะมีบุตรยากได้ในสัดส่วนที่ไม่น้อย การตรวจวิเคราะห์น้ำอสุจิเป็นการตรวจที่ทำได้ง่าย ไม่เจ็บ และให้ข้อมูลสำคัญตั้งแต่ขั้นตอนแรกของการวางแผนรักษา
น้ำอสุจิคืออะไร
น้ำเชื้อหรือน้ำอสุจิ (Semen) ประกอบด้วยตัวอสุจิและน้ำหล่อเลี้ยงต่าง ๆ มีลักษณะเป็นของเหลวสีขาวข้น หลั่งออกมาเมื่อฝ่ายชายถึงจุดสุดยอดจากการมีเพศสัมพันธ์ การช่วยตัวเอง หรือขับออกมาตามธรรมชาติที่เรียกว่าฝันเปียก (Wet Dream)
โดยทั่วไปการหลั่งแต่ละครั้งจะมีปริมาณประมาณ 3–4 มิลลิลิตร และมีจำนวนตัวอสุจิเฉลี่ยหลายร้อยล้านตัว
ทำไมต้องตรวจวิเคราะห์น้ำอสุจิ
ในคู่สมรสที่มีบุตรยาก พบว่าฝ่ายชายเป็นสาเหตุได้ถึงร้อยละ 25–40 การเก็บน้ำอสุจิของฝ่ายชายไปตรวจเพื่อหาสาเหตุจึงมีความสำคัญไม่น้อยไปกว่าการตรวจฝ่ายหญิง และควรทำควบคู่กันตั้งแต่เริ่มต้น
การตรวจวิเคราะห์น้ำอสุจิไม่ได้ดูเพียงจำนวนหรือความเข้มข้นของตัวอสุจิเท่านั้น แต่ยังตรวจดู
- การเคลื่อนไหว ของตัวอสุจิว่าวิ่งได้ดีเพียงใด
- รูปร่าง ของตัวอสุจิ ทั้งส่วนหัว คอ และหาง ว่ามีความผิดปกติหรือไม่
- ปริมาตรและคุณสมบัติของน้ำเชื้อ เช่น ความเป็นกรด-ด่าง
วิธีเก็บน้ำอสุจิที่ถูกต้อง
วิธีการเก็บมีผลโดยตรงต่อความแม่นยำของผลตรวจ จึงควรปฏิบัติดังนี้
- งดการมีเพศสัมพันธ์และการหลั่งอสุจิประมาณ 3–5 วัน ก่อนวันตรวจ
- ล้างมือและอวัยวะเพศให้สะอาดก่อนเก็บ
- เก็บด้วยวิธีช่วยตัวเอง (Masturbation) เท่านั้น
- ไม่ควรใช้วิธีมีเพศสัมพันธ์แล้วหลั่งข้างนอก เพราะอาจมีเซลล์จากน้ำหลั่งช่องคลอดปะปนมา
- ห้ามเก็บโดยใช้ถุงยางอนามัย เนื่องจากมีสารหล่อลื่นที่ทำให้ตัวอสุจิตายได้
- เก็บน้ำอสุจิให้ครบทุกหยดตั้งแต่หยดแรกจนหยดสุดท้าย เพื่อให้ผลวิเคราะห์เป็นค่าเฉลี่ยที่ถูกต้อง
- ใส่ภาชนะที่สะอาดและแห้ง แล้ว รีบส่งตรวจทันที ไม่ควรเก็บไว้นานเกิน 1 ชั่วโมง
ค่าปกติของผลตรวจวิเคราะห์น้ำอสุจิ
| รายการตรวจ | ค่าอ้างอิงปกติ |
|---|---|
| ปริมาตรน้ำเชื้อ (Volume) | ตั้งแต่ 1.5 มิลลิลิตรขึ้นไป |
| ความเป็นกรด-ด่าง (pH) | ตั้งแต่ 7.2 ขึ้นไป (เป็นด่างอ่อน ๆ) |
| ความเข้มข้นตัวอสุจิ (Sperm Concentration) | ตั้งแต่ 15 ล้านตัวต่อน้ำเชื้อ 1 มิลลิลิตร |
| การเคลื่อนไหวรวม (Total Motility) | ตั้งแต่ร้อยละ 40 ขึ้นไป |
| รูปร่างปกติ (Morphology) | ตั้งแต่ร้อยละ 4 ขึ้นไป |
ผลตรวจแต่ละค่าบอกอะไร
ความเข้มข้นของตัวอสุจิ นับด้วยกล้องจุลทรรศน์ หรือบางแห่งใช้เครื่องวิเคราะห์อัตโนมัติ หากจำนวนตัวอสุจิต่ำกว่าเกณฑ์ โอกาสมีบุตรยากจะเพิ่มขึ้น และยิ่งต่ำมากก็ยิ่งมีโอกาสสูงขึ้น
การเคลื่อนไหวของตัวอสุจิ คิดเป็นเปอร์เซ็นต์ของตัวอสุจิที่เคลื่อนไหวได้ หากต่ำกว่าเกณฑ์ แสดงว่ามีตัวอสุจิอยู่แต่เคลื่อนไหวได้ไม่ดี ทำให้จำนวนตัวที่ผ่านปากมดลูกเข้าสู่โพรงมดลูกได้มีน้อยลง
รูปร่างของตัวอสุจิ ตัวอสุจิที่มีรูปร่างสมส่วนจะมีโอกาสเข้าปฏิสนธิได้ดีกว่า จึงต้องมีสัดส่วนตัวที่รูปร่างปกติตามเกณฑ์
หากตรวจไม่พบตัวอสุจิเลย เรียกว่าภาวะไม่มีตัวอสุจิในน้ำเชื้อ (Azoospermia) ซึ่งไม่ได้แปลว่าหมดโอกาสมีบุตรเสมอไป แพทย์จะตรวจเพิ่มเติมเพื่อหาสาเหตุ เนื่องจากบางกรณีเกิดจากการอุดตันของท่อนำอสุจิ ซึ่งยังมีแนวทางช่วยเหลือได้ จึงควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางก่อนสรุปผล
สำคัญ: ผลตรวจน้ำอสุจิเปลี่ยนแปลงได้ตามภาวะสุขภาพ ความเครียด และระยะเวลาที่งดหลั่ง หากผลครั้งแรกผิดปกติ แพทย์มักแนะนำให้ตรวจซ้ำอีกครั้งเพื่อยืนยัน ไม่ควรสรุปผลจากการตรวจเพียงครั้งเดียว
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการตรวจวิเคราะห์น้ำอสุจิ
ตรวจน้ำอสุจิเจ็บไหม ต้องเตรียมตัวนานหรือเปล่า ไม่เจ็บ เพียงงดการหลั่ง 3–5 วันก่อนวันตรวจ และเก็บตัวอย่างตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่
ทำไมห้ามใช้ถุงยางอนามัยเก็บตัวอย่าง เพราะถุงยางอนามัยส่วนใหญ่มีสารหล่อลื่นหรือสารฆ่าอสุจิเคลือบอยู่ ซึ่งทำให้ตัวอสุจิตายและผลตรวจคลาดเคลื่อน
ผลตรวจผิดปกติแปลว่าเป็นหมันหรือไม่ ไม่จำเป็น ผลผิดปกติหมายถึงโอกาสมีบุตรตามธรรมชาติลดลง ซึ่งปัจจุบันมีแนวทางรักษาและเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์หลายวิธี ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินเป็นรายบุคคล
ควรตรวจเมื่อไร คู่สมรสที่พยายามมีบุตรอย่างสม่ำเสมอมานาน 1 ปีแล้วยังไม่ตั้งครรภ์ ควรเข้ารับการตรวจทั้งสองฝ่าย หากฝ่ายหญิงอายุมากกว่า 35 ปี แนะนำให้ปรึกษาแพทย์เร็วขึ้น
โรงพยาบาลปิยะเวท เราให้บริการ ดุจญาติมิตร
www.piyavate.com และ www.facebook.com/piyavate
สอบถามเพิ่มเติม โทร. 1489 หรือ 02-129-5555
